برجک قلب زاگرس

فرآورده ها: كشاورزی،دامپروری و زنبورداری كاربيشتر مردم روستا را تشكيل می دهد و فرآورده هايش:گندم،جو،يونجه،خشكبار(بادام،گردو،كشمش و...) ،سيب،آلو،آلبالو،گيلاس،زردآلو،انگور، عسل،شير،گوشت،پشم و... هستند. ازسازه های دستی(صنایع دستی) درگذشته می توان قالی بافی،گليم بافی و دوگوله سازی را نام برد. دوگوله ظرفی استوانه ای شكل كه ته آن گشاد و دهانه اش تنگ بود و آن را ازگل تهيه،دركارگاه شكل داده و سپس دركوزه قرار می دادند.

جمعيت: برجك دارای۹۲خانوار و ۴۲۱ نفرجمعيت می باشد.

زبان: لری و فارسی

گردآورنده: سجاد بهلولی

با سپاس فراوان ازپدربزرگم حاج لطف الله بهلولی ودوست گرامی ام، آقای رسول رضايی فرامانی كه مرا درگردآوری اين داده ها ياری دادند.

براي آگاهی بيشتر به وبلاگ برجك خاستگاه سفالينه ها به آدرس زیرنگاه كنيد:

www.borjak-sofal.blogfa.com

به طور کلی ارتفاعات از شمال شرقی تا جنوب شرقی به صورت هلال شهرستان را محدود نموده اند. از شمال شرقی تا شمال غربی چند کوه وجود داشته که از کوه سرخ شروع شده سپس در ادامه به کوه کلنگه با قله 2345 متری رسیده و در شمال غربی کوه  با قله زر2726 متر و کوه شیرخانی با2712 متر مهمترین ارتفاعات هستند.در غرب شهرستان کوه الوند لکان  با قله 3056 متر یکی از مهم ترین کوه های منطقه محسوب می شود.از کوه الوند لکان به سمت جنوب نیز همچنان ارتفاعات کشیده شده که مهمترین آنها کوه قشلاق محمد 2771 متر ، کوه بیشه 2790 متر و کوه سه خواهران 2543 متر است.از جنوب تا جنوب شرقی نیز کوه هفت سواران با 2774 متر و کوه انگشت لیس مهم ترین ارتفاعات را تشکیل می دهند.بدین ترتیب در محدوده شهرستان خمین تنها در شرق ارتفاعات قابل ملاحظه ای مشاهده نمی شود و دشت گسترده خمین با جهت غرب به شرق گسترش دارد.این دشت در حدود 65 درصد مساحت شهرستان را شامل شده است و محل استقرار بسیاری از روستاهای منطقه است.

کوه بوجه

در جنوب شهر خمين كوه مخروطي شكلي وجود دارد كه به بوجه شهرت يافته است. اين كوه مشرف به شهر خمين بوده و توسعه شهر تا دامنه هاي آن پيش رفته است. براي مردم خمين، بوجه فقط يك كوه نيست، بلكه مكاني براي بروز برخي رفتار هاي فرهنگي آنهاست. به طوري كه داستانها و مراسم خاصي براي آن وجود دارد. از آن جمله مراسم سيزده بدر ميباشد.  که اکثریت مردم مراسم این روز را در دامنه های این کوه برگزار می کنند.قسمتي از دامنه كوه در حال حاضر به صورت پارك در آمده و در آن تاسيسات تفريحي رفاهي وجود دارد.

رودخانه خمین

ارتفاعات جنوب غربی و غرب شهرستان سرچشمه رودخانه خمین را تشکیل می دهند.این سرشاخه ها در حوالی شهر خمین به هم الحاق شده سپس با رودخانه خرقاب تشکیل رودخانه لعل بار را در شهرستان می دهند.حواشی این رودخانه در زمان آبدهی جهت گذران اوقات فراغت مردم مورد استفاده قرار می گیرد.مسیر گذر این رودخانه به تازگی مورد توجه شورای اسلامی شهر و شهرداری خمین جهت استفاده بهینه و زیباسازی قرار گرفته است.

تفرجگاه های روستایی

تفرجگاه ها و چشم انداز های طبیعی دیگری در سایر مناطق شهرستان (روستاها)وجود دارند که عده ای از علاقه مندان به طبیعت را  چه از اهالی شهرستان  و چه افرادی که به صورت عبوری از این مناطق می گذرند را به سوی خود جذب می نمایند.برخی از این مناطق عبارتند از:

• کوه هفت سواران

• سد قدیم آشناخور

• رودخانه نیشهر

• چشمه بیشه علی

• کوه انگشت لیس

• دریاچه ی حسین آباد ( در دامنه ی خاوری کوه بیشه علی)

• آبشاربیشه ( در کوه بیشه علی)

• روستای زیبای برجک

• روستای آق داش

گل و گلکاری

گل و گل کاری از قابلیت های بالقوه شهرستان خمین می باشد.زمینهای صاف و هموار منابع غنی آب و هوای مناسب شرایط طبیعی لازم پرورش گل را در خمین فراهم آورده است.در حال حاضر تعدادی باغستانهای گل در این شهرستان (عمدتا اطراف خمین) به پرورش گل اشتغال دارند. در حال حاضر در خمین پرورش گل های گلایل بهاره ،پاییزه ،میخک ،رز،امری رایج است.

امامزاده ابوطالب (ع)

امامزاده ابوطالب (ع) در داخل شهر خمین قرار دارد.بارگاه آن حضرت دارای گنبد و ایوان آجری و ضریح مشبک و زمینی پهناور با اندازه 6000 متر مربع می باشد.ساختمان فعلی این امامزاده مربوط به دوره صفوی است.

امامزاده ابو محمد (ع )

این امامزاده در داخل شهر خمین قرار گرفته و سنگ نوشته آن از دستبرد زمان محفوظ مانده است.ایشان از نوادگان امام حسن مجتبی (ع) می باشند. بر روی سنگ نوشته آن نام "ابو محمد رییس بن الشهید السعید محمد بن عبدالله" حک شده است.بر فراز گنبد کوچکی به شکل مثلث دیده می شود که اخیرا گنبد مدور فلزی برای آن پیش بینی شده است.فضای امامزاده از یک هشتی با دو درب ورودی تشکیل یافته که درب غربی آن به خیابان اصلی مشرف است.

امامزاده سید علی سرطاق

این بقعه در مسیر خمین به اراک و در روستای سرطاق قرار دارد.این گنبد چشم نواز به صورت زنگوله ای و بزرگ تعبیه شده است.طرح قبلی به صورت دایره ای بوده که هم اکنون دیگر وجود ندارد.ایشان از نوادگان امام موسی کاظم می باشند.

امامزاده آقا عبدالعلی ریحان

 امامزاده آقا عبدالعلی ریحان به فاصله 3 کیلومتری از شهر خمین در روستای ریحان امامزاده ای بزرگوار به نام آقا عبدالعلی و دو فرزند بزرگوارش ابراهیم و اسماعیل به خاک سپرده شده اند. این بزرگوار به علت کشف جسد مبارکش بعد از دها قرن به طور سالم آوازه ای افزونتر از سایر مشاهیر متبرکه پیدا کرده است.ساختمان اولیه آن در حدود 300 سال قبل ویران گردید و مردم یک عمارت گلی ساده بر فراز قبر بنا کرده اند. تا اینکه این بنا هم اکنون به طور کلی نوسازی شده است.ایشان از نوادگان امام محمد باقر می باشند.

امامزاده بابا غیبی مزاین

این امامزاده با خمین 23 کیلوتر فاصله دارد. و در جانب شمالی این شهرستان قرار گرفته است.بقعه امامزاده به صورت مربع مستطیل با ایوانی ساده و گنبد آن از نوع مخروطی است که انحنا دارد . گنبد با توجه به کوچک بودن فضای ساختمانی در اندازه کوچک فراهم آمده است.البته نام باباغیبی نامی است که اهالی به آن نسبت داده اند .

امامزاده اهل بن علی خشتیجان

این بقعه در مسیر خمین به اراک در 25 کیلوتری خمین در روستای خشتیجان قرار دارد.گنبد قبلی آن به شکل نیم دایره ای بزرگ با شیاری در کمربند نیم دایره از نوع گنبد های ساده و پیراسته از پوشش های تزینی بوده است.وگنبد فعلی سبز رنگ از حالت قبل فاصله گرفته است و شعاع آن نسبت به قبل وسعت قابل توجهی یافته است.صندوق چوبین امامزاده سابقه تاریخی برخوردار است و نام مدفون بر آن چنین نگاشته شده است:"اهل بن علی خسرو فردوس مقام" که این جملات نزدیک به 500 سال قدمت دارد.ایشان از نوادگان امام سجاد (ع) می باشند.

امامزاده سلیمان(بنی الفتوح) دهنو

مزار ایشان در 31 کیلومتری شهرستان خمین در روستای  دهنو قرار گرفته است.گنبد مزار ایشان به صورت زنگوله ای و بزرگ جلوه گیر است.ایشان از نوادگان امام سجاد بوده و به غلط سلیمان خوانده می شوند.در زیر گنبد دو قبر با یک سنگ نوشته بسیار قدیمی وجود دارد که در ضریح چوبین مشبک محافظت میگردد.سنگ قبر به لحاظ قدمت و سبک ویژه خط از بار فرهنگی و ارزش باستانی برخوردار می باشد.در وسط سنگ مدفون چنین نگاشته شده است:"هذا قبر محمد بن علی بن حسن بن ابوافتح بن محمد بن احمد بن علی بن فتوح"

امامزاده حسن طیب آباد

مزار ایشان در 26 کیلومتری جنوب خمین و در روستایی به نام طیب آباد قرار دارد.ایشان از نوادگان موسی بن جعفر (ع) می باشند.ساختمان بقعه از دو فضا شامل یک فضای مربع مستطیل و یک فضای هشتی در کنار هم ترکیب شده است.برفراز هشتی گنبدی مخروطی بر ساقه ای مزین به هشت نمای ایوان قرار گرفته است. این بنا مربوط به دوره ایلخانی است که به تازگی نوسازی شده است.

امامزاده خدیجه خاتون

در جنوب خمین در روستایی به نام حشمتیه قرار گرفته است.چندی پس از سفر امام رضا به طوس حضرت معصومه خواهر ایشان نیز به قصد دیدار برادر به سوی طوس می روند که قافله ایشان از این مسیر طی طریق می کرده است.یکی از خوهران ایشان به نام خدیجه خاتون در اثر بیماری شدید از دنیا می رود و در این مکان به خاک سپرده می شود. این بنا به تازگی به طور کلی بازسازی و نوسازی شده است.

اين بقعه در 10 كيلومتري شمال خمين و در روستاي يوجان مي باشد. ايشان از نوادگان امام موسي كاظم عليه السلام مي باشند. ساختمان اين امامزاده از معماري خاصي برخوردار است. اين بقعه داراي ايوان بزرگ و فضاهاي اصلي به صورت كثير الاضلاع منتظم و در ورودي به عنوان در اصلي است. درهاي داخل بقعه منبت كاري شده از دوران صفويه مي باشد، كه داراي تزئينات گل و بوته اسليمي هستند. تاريخ روي در مربوط به سال 1022 قمري مي باشد. قبر منور را ضريحي چوبين در بر گرفته است.

امامزاده عبدالله زورقان

در روستاي ميشيجان بالا در 5 كيلومتري شمال خمين بقعه امامزاده عبدالله و يحيي ومعصوم فرزندان امام موسي كاظم عليه السلام از دور نمايان است، در اين روستا نيز مردم نسبت به ساخت بناي جديد بر روي قبور مطهر اقدام نموده اند. همچنين در كنار روستا قلعه حشمت الدوله ديده مي شود كه پس از گذشت يك قرن و نيم عمر پا برجاست.

 در منطقه جغرافيايي خاصي از روستاهاي كمره، ساختمان هاي  منفرد، بزرگ و كنگره داري ساخته شده است كه اكثر آنها در ميان زمينهاي مزروعي و گندمزارها و در اطراف رودخانه قرار گرفته اند.بناهاي كنگره داري كه نوار سفيدي از گچ در چهار طرف ديوارها وكنگره هاي اطراف سقف آنها كشيده شده و دسته هاي كوچك و بزرگ كبوتر در حول و حوش آن در پروازند يا روي تيرك هاي آن نشسته اند. کشاورزان بدين روش از فضله هاي اين کبوتران براي تقويت زمينهاي کشاورزي خويش ياري مي گيرند.

اين تيمچه  تنها  بازمانده بازار  سنتي خمين است  كه با سقف گنبدي در مكاني گود و به صورت هشت ضلعي قرار دارد. گنبد سقف از خارج به وسيله كاهگل پوشيده  شده است. مصالح آن از آجرهاي مربعي است. و در داخل گنبد، فضاهايي به عنوان نورگير  تعبيه شده است. از اين تيمچه در حال حاضر هيچگونه بهره برداري توريستي انجام نمي گيرد و اين خود باعث شده كه اين اثر سنتي و تاريخي  رو به تخريب  گذارد.

  قلعه سالاردر شهر خمين و مربوط به دوره قاجار است كه از نظر ساخت كالبدي و معماري  بسيار  ارزنده  مي باشد. سبك معماري، تزئينات و فضاي  داخلي، اسكلت ساختماني و نوع مصالح به كار رفته آن را به صورت يك اثر معماري بي نظير در آورده است. بنا بر شواهد وسعت اين قلعه در گذشته بسيار بيشتراز وضعيت كنوني بوده است. در حال حاضر اين بنا داراي ديوار هاي بلند در چهار طرف  است  كه در سمت  جنوب آن بر روي يك ديوار يك اثر تزئيني بنام كلاه فرنگي  وجود  داشته   كه  محوطه  و ساختمان  اصلي  را   تشكيل  مي داده است.  ساختمان اصلي شامل چند اتاق تو در تو است كه  فضاي داخلي توسط رف ها و مجسمه هايي كه نشان از فرهنگ منطقه  ندارد  تزئين شده است. در يكي از اتاق ها اسناد و عكسهاي متعلق به خاندان سالارالدوله، زينت ديوار شده است. در جلوي اتاق ها يك ايوان بزرگ قرار داشته كه از دو طرف پلكان به حياط ارتباط دارد. نماي بيروني ساختمان اصلي بوسيله ستونهاي گچبري زيبا و سر در هاي مزين شده، بسيار جلب توجه مي كند.

                      در عصر انفجار اطلاعات و در زمانه اي كه بشر تلاش مي كند دست آوردها و پيام هاي  انساني خويش را براي نسل هاي آينده حفظ كند و براي اين كار از ابزارهاي  شگفت انگيزي سود مي برد، تا گذشته هاي دوركه  انسان  پيش از تاريخ با ابزارهاي ساده نقوش  ابتدايي بر ديواره غارها  و صخره ها  حكاكي كرده است. در وجود هر دوي آنها تفكر واحدي موج ميزند. تلاش براي جاودانه شدن  و ماندن  در عرصه هاي  حيات فرهنگي و روايت ايده ها و  آرمان بي پايان، مجموعه عظيمي از سنگ نگاره هاي صخره اي ماقبل  تاريخ  در مرز سه استان، مركزي (خمين)، لرستان (اليگودرز)، و اصفهان (گلپايگان) وجود دارد، بر اساس اظهار نظر مورخان قدمت اين سنگ نگاره ها كه در نوع خود كم نظير ميباشند به بيش از سي هزار سال ميرسد. كه در چند ساله گذشته توسط دكتر فرهادي شناسايي شده اند. ايشان در اين مورد مينويسد:

تا حد اطلاع امروز ما، تنوع  شكار ابزارها  در  مجموعه  سنگ نگاره هاي نو يافته  تيمره، بيش از سنگ نگاره هاي يافت شده در ساير مناطق ايران  و برخي مناطق جهان است. اين امر شايد به دليل آن است كه اين سنگ نگاره ها حاصل كار نگارگران شكارچي در طي هزاره ها و دورانهاي طولاني است. اين ابزارها عبارتند از :تير و كمان، كمند، مشت يا بوكس سنگي، چماق، نيزه، شمشير.قابل ذكر است كه اين سنگ نگارهها به طول 150 كيلومتر در منطقه وسعت دارد.

  این مسجد با قدمتی در حدود یک قرن در جنب بازار احداث شده است.مسجد دارای دو درب شمالی و جنوبی است.درب شمالی به راسته اصلی بازار و درب جنوبی به محله قدیمی لب رودخانه متصل است.از این رو مسجد سوای از کارکرد اصلی خود کارکرد ارتباطی بین محلات مسکونی و بازار را نیز داشته است.شبستان مسجد جامع دارای چهل ستون آجری بوده که بوسیله طاق های ضربی شکل به سقف اتصال دارند.این شبستان با داشتن ستونها و طاق ضربی نمونه ای بسیار زیبا و نمونه ای از معماری این منطقه است که در فهرست آثارملی کشور هم به ثبت رسیده است.

محدوده شهرستان شهرستان خمين، جنوبي ترين شهرستان استان مركزي محسوب مي شود . وسعت اين شهرستان 2267 كيلومتر مربع است. مركز آن در شهر خمين در ارتفاع 1800 متر از سطح دريا واقع گرديده است. شهرستان خمين داراي 2 شهر 2 بخش و 7 دهستان به مركزيت شهر خمين مي باشدجمعيت آن در سال 1375، 118424 نفر بوده كه از اين تعداد 39 درصد ساكن در تنها نقطه شهرستان (خمين) بوده‌اند.اين شهرستان به طور كلي داراي زمستانهاي سرد تا بسيار سرد و تابستانها معتدل تا گرم در مناطق مختلف مي باشد.از ارتفاعات آن مي توان به كوههاي بوجه، و كوه هفت سواران اشاره كرد.سوغات اين شهرستان، محصول لبني، باغي و عسل است .
خمين امروزي، در گذشته جزئي از ناحيه پهناور بلاد جبال (عراق عجم) بوده كه در طول تاريخ نامهاي گوناگوني به خود گرفته است.((يونانيان آنرا مديا مي گفتند)) چه آنجا سرزمين ماد بوده است. در متون جغرافياي اسلامي به نامهاي كوهستان، جبال، جبل، قهستان، قوهستان، وبلاخره عراق عجم ناميده شده است.بعدها قسمت  وسيعي از عراق عجم  را  تيمره  نام  نهادند و سپس تيمره به، تيمره عليا و تيمره سفلي تقسيم شد كه تيمره عليا محدوده كنوني شهرستان خمين بوده است. از منابع محدود چنين بر مي آيد كه شهرت  تيمره و خمين، پيش از اسلام و  قرون اوليه اسلامي بيش از دوره هاي بعد بوده است و آخرين منابعي كه در آن از تيمره نام برده شده مربوط به قرن پنجم و هفتم هجري است و پس از آن تا چهار صد سال منابعي كه روشنگر وضعيت ناحيه باشد  در دست   نيست.   ليكن در كتاب نزهت القلوب  مربوط به قرن هشتم هجري از ويژگيهاي   ناحيه فوق سخن به ميان آمده كه نشان مي دهد به احتمال زياد نام تيمره در زمان تاليف  به   ((كمره )) تبديل يافته كه گلپايگاني ها آن را كمردي خوانده اند.نام (( خمين )) در منابع به صورت خمهين، حمهين، خهبين، خماهين آمده است و براي اولين بار در كتاب تاريخ پيامبران و شاهان كه هزاز سال پيش نگاشته شده است به نام خمين اشاره شده است.

ازمیان آثارفرهنگی و تاریخی شهرستان خمین، خانه امام به لحاظ منحصربه فرد بودن دارای ارزشهای تاریخی بسیاری است. سیداحمد (جد امام ) پس ازمهاجرت به خمین، این عمارت را درتاریخ ۱۵ ربیع الثانی ۱۲۵۵هجری قمری به مبلغ ۱۰۰ تومان خریداری می کند. مساحت این عمارت ۴۳۲۶ مترمربع می باشد. این مجموعه ازبناهای تاریخی دوران قاجاریه است که زیرنظرسازمان میراث فرهنگی استان می باشد. این اثرتاریخی تشکیل شده ازپنج خانه ی بزرگ و یک خانه ی کوچک. بنای اصلی دارای برجهای مراقبتی ازخشت خام می باشد. خانه ها درآغاز یک واحد و به سبک خانه سازی سنتی ایرانی بوده، دارای یک ورودی اصلی شامل هشتی و راهروهای ارتباطی (زیرطاقی) ، بیرونی ، اندرونی ، طویله و باغ می باشد. پس از درگذشت پدرامام، این مجموعه میان وارثان بخش و ازهم جدا می گردد. خانه ی کنونی دارای چندین برج بوده که مهمترینشان دربخشهای جنوب غربی وجنوب شرقی به سمت رودخانه بوده که ازمیان رفته اند. محل تولد و زندگی امام درپنج دری با ایوان و حیاط بزرگی است که بخش اندرونی را تشکیل می داده و جاهایی مانند: کاروانسرا، انبار، آشپزخانه و بیرونی کنار ساختمان اندرونی قرارگرفته اند. بافت محلی که خانه ی امام درآن قرار گرفته نزدیک به ۱۷۰ سال قدمت دارد.

شهرستان ابركوه، نزديك­ترين نقطه شهري به مركز جغرافيايي ايران، ديار تاريخ، فرهنگ و ادب، با مردماني كويري و سخت كوش، كه شعله حيات را در اين كوير تفتيده، همواره پرفروغ نگاه داشته­اند. انبوه آثار باستاني كه هر يك گنجينه­اي از معماري و هنر ايران زمين را درخود جاي داده اند و كاريزهاي طولاني و باستاني، نشان از آباداني اين منطقه و تاريخ پر افتخار آن دارند. ابركوه امروز، گرچه از شكوه تاريخي خود بدور مانده است و بسياري از عزيزترين و مستعدترين فرزندانش را از دست داده است، اما به ياري خداوند و به اميد استعدادهاي گسترده انساني و طبيعي منطقه، مي­تواند آينده­اي روشن را در پيش رو داشته باشد.

درخت سرو ابرکوه از دیدنی های نادر جهان است. بلندی آن 25 متر محیط آن 16 متر و به شکل مخروط و همیشه سرسبز است. پرفسور الکساندروف روسی معتقد است این درخت بیش از 4000 سال عمر دارد و تعدادی از دانشمندان دیگر عمر آن را 7000 سال تخمین زده اند. این درخت کهن از عجایب روزگار است. گفتنی است این درخت پیرترین موجود زنده جهان است.

جمعیت شهرستان خمین در سال ۱۳۷۰ هجری خورشیدی برابر با ۱۲۱٬۸۰۱ نفر سرشماری شده است. ضریب رشد سالانه جمعیت شهرستان در طی سال‌های (۷۰- ۶۵) ۱,۷۸ درصد بوده است.

این شهر زادگاه روح‌الله موسوی خمینی، رهبر انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران است.

از مکان‌های دیدنی خمین می‌توان به پارک جنگلی و کوه بوجه اشاره کرد. شغل اکثر مردم خمین کشاورزی و دامپروری است^{[نیاز به ذکر منبع]}. از محصولات خمین لوبیا، عسل ، انگور ، لبنیات و خشکبار را می‌‌توان نام برد.

• از اماکن زیارتی امامزاده اهل ابن علی در 20 کیلومتری خمین_اراک میباشد.

خُمین را برخی عربی‌شده هُمایون می‌دانند. بر پایهٔ اسطوره‌های ایرانی این شهر به دست همای دختر بهمن ساخته شد[1]. برخی نیز آن را برگرفته از اسم «خمیهن» که لغتی زرتشتی است می‌دانند^{[نیاز به ذکر منبع]}.